Cốm Mộc Ngô Thức: Từng hạt cốm không chỉ là thức quà, mà là câu chuyện

Có những thứ khi bạn nhìn thấy lần đầu tiên, không nghĩ sẽ gắn bó lâu, nhưng rồi hương vị, cảm giác thì cứ kéo bạn quay lại. Cốm Mộc Ngô Thức với tôi cũng vậy. Không xô bồ thị trường, không hào nhoáng quảng cáo, mà cứ như một người quen nhỏ miền Bắc, mời gọi bằng thứ hương cốm vừa dẻo, vừa dịu, tự nhiên nhất có thể.

Cốm ở làng Mễ Trì, nơi chàng trai, cô gái có thể những ngày ấu thơ được mẹ rải lá dong, chõng gỗ rang cốm trong nhà,... không xa lạ. Nhưng để giữ trọn hồn cốm đó giữa một thế giới đồ ăn nhanh, công nghiệp… lại cần nhiều hơn niềm nhớ nhà. Và chính điều đó làm nên Hợp tác xã Cốm mộc Ngô Thức: Nơi mà sản phẩm không chỉ là thức ăn, mà còn là biểu tượng của cái “đáng giữ”.

Không dùng chất bảo quản, không dùng hương liệu, chỉ có đúng hương lúa non

Bước chân vào thế giới của Ngô Thức, điều đầu tiên là bạn sẽ thấy họ giữ cái giá trị nguyên bản một cách kiên định. Từ ngày HTX ra đời, mục tiêu rõ ràng: Giữ nguyên hương vị cốm nguyên thủy, không thêm chất gì khác ngoài thứ lúa non miền núi thật.

Những người làm ở đây không xài công thức pha chế chuẩn công nghiệp. Họ dùng lúa nếp chọn lọc, rang và giã bằng tay theo cách truyền thống để giữ được độ mềm, độ dẻo tự nhiên, không thêm hương liệu, không chất bảo quản. Thứ cốm khi chạm vào lưỡi là vị ngọt của lúa mới, cái dẻo lành kiểu quê mùa mà không kiểu cách.

Mô hình sản xuất khép kín: Từ đồng ruộng đến gói cốm trên kệ

HTX không chỉ nói hay mà họ làm thật việc của mình rất cẩn thận. Họ tự trồng luôn lúa và không phải ở đất thị thành mà ở các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi đất trời cho lúa nếp hương thơm, hạt mềm. Đến lúc thu hoạch, mọi thứ gần như chuyển thẳng vào quy trình làm cốm, không phải qua trung gian nhiều bước để mất hương vị.

Nếu bạn đi theo từng bước đó, sẽ thấy có một chuỗi khép kín mà không phải ai cũng làm được:

Trồng lúa chọn giống phù hợp
Thu hoạch đúng độ non
Rang bằng tay, giã bằng tay
Sàng lọc từng hạt để chọn ra những hạt đẹp nhất
Đóng gói, bảo quản đúng chuẩn để giữ trọn hương vị

Vùng nguyên liệu “làm nên chất riêng”

Có một điều khá thú vị: Cốm mộc Ngô Thức chọn đất miền núi phía Bắc không phải vì nó gần, mà vì ở đó hạt lúa có một chất riêng biệt, mềm, thơm, vị ngọt khó lẫn vào đâu được. Đó không chỉ là chuyện dinh dưỡng đất đai, mà còn là chuyện khí hậu lạnh mát, ít sâu bệnh, đất sạch. Khi thu hoạch đúng lúc, hạt lúa đó chuyển thành cốm có vị rất “quê”, mà ai từng ăn cốm Hà Nội phần nào sẽ nhận ra ngay. Có những nơi lúa ngon, nhưng ít nơi giữ được cái hồn cốm, thứ mà khi bạn nhắm mắt lại, tưởng như cảm nhận được cánh đồng xanh mơn mởn nghiêng mình trong gió.

Không bỏ rơm, dùng rơm theo kiểu… “không phí một thứ gì”

Cốm mộc Ngô Thức không dừng lại ở chuyện làm cốm ngon. Họ nhìn thứ phụ phẩm như rơm rạ, cái mà nhiều nơi thường vứt đi hoặc đốt gây ô nhiễm, như một thứ tài nguyên. HTX gom lại và biến nó thành:

Thức ăn cho gia súc
Chất đốt sạch
Vật liệu giữ ẩm cho đất trồng
Nguyên liệu trồng nấm

Ý tưởng này không phát triển theo kiểu lý thuyết, mà theo kiểu thực tế và có ích – vừa giảm lãng phí, vừa cải thiện môi trường nơi sản xuất nông nghiệp.

OCOP và định hướng tương lai

Cốm Mộc Ngô Thức lọt vào danh sách OCOP ba sao. Đây chính là minh chứng cho các sản phẩm không chỉ ngon mà còn được công nhận về mặt chất lượng. Đâu phải ai làm nghề truyền thống cũng muốn đổi mới, nhưng ở HTX này, họ vừa giữ truyền thống, lại vừa biết đổi mới một cách chậm rãi, đúng nơi đúng lúc.

Trong những câu chuyện với Chủ tịch HTX - bà Ngô Thị Thức, có lẽ ấn tượng nhất là hướng đi không chỉ dừng lại ở thị trường địa phương. Họ đang nghĩ tới mở rộng thương hiệu, áp dụng công nghệ đúng lúc, thậm chí hướng tới thị trường quốc tế. Khi người ta làm cốm theo kiểu gia truyền + biết nhìn xa, đó không còn là món ăn, mà là một dấu ấn văn hoá có thể đi rất xa.

Nguồn: Báo Nông nghiệp Môi trường

Cốm Mộc Ngô Thức không phải là một “thương hiệu cốm bình thường”. Với họ, mỗi gói cốm là dấu vết của quá trình tự chăm từng hạt lúa non, tự thử thách mình giữa thị trường mà cái mới luôn ào tới. Họ giữ nguyên cái hồn cốm truyền thống của Mễ Trì, nhưng không đứng yên trong quá khứ. Làm như vậy nghe có vẻ ngẫu nhiên, nhưng lại rất thật: Lối làm khiến người ăn cảm thấy mình không chỉ thưởng thức món cốm mà đang nắm một phần nhỏ của nghề, của ký ức và của tương lai.